Johannes Marinus Ducaneaux

Zijn eerdere adres luidde: Jacques Perkstraat 25, Arnhem. Hij liet zich ook wel Hans Martin noemen alias doctor Brouwer. Hij is onder andere politieagent geweest, maar was feitelijk een non-valeur. Herv. Gehuwd geweest met Jeannette Munk. Twee zonen uit een eerder huwelijk. Ducaneaux bewoonde het hoekhuis Fonteinstraat 2 / Westersingel, dat eigendom was van de heer T. W. Anema. Deze man moest zijn woning verlaten, daar het door de SD was gevorderd ten behoeve van 'Dr. Brouwer'. In Leeuwarden woonde hij samen in dit pand met een andere vrouw. Ducaneaux was een omstreden figuur die zich, om indruk te maken in bepaalde kringen, dr. Brouwer noemde. Zijn beroep was chirurg in het Diaconessenziekenhuis en het Bonifatiushospitaal, zoals hij tegenover iedereen beweerde. Onder anderen zou hij de Duitse Beauftragte Ross hebben geopereerd. Een opticien ontmaskerde de neparts. 'Dokter Brouwer' kon desgevraagd niet het verschil aantonen tussen een bril met sferisch en een met cilindrisch glas. Ook frequenteerde de 'dokter' vaak de biljartvereniging De Friesche Club aan het Ruiterskwartier in Leeuwarden. Vermoedelijk is hij een soort dubbelspion geweest en trad hij in die hoedanigheid mogelijk op als SS-spion, maar hij zou aan de andere kant ook de illegaliteit hebben geholpen. Hier vond het demasqué plaats door de vroegere belastingdeurwaarder en ex- Leeuwarder Courantdirecteur S. Jonker. Jonker kwam er via zijn intuïtie, aangeboren achterdocht en ondervraging achter dat de altijd vriendelijke, goed geklede en gesoigneerde 'dokter' onbetrouwbaar was. Omdat ook de SD hem niet helemaal vertrouwde, werd hij kort voor de bevrijding van Leeuwarden op 14 april 1945 gearresteerd en gefusilleerd met de voormalige SS'er Oudger (Oedske) van Dijk en elf Friese verzetsstrijders. Een andere lezing is dat Ducaneaux uit de weg moest worden geruimd, omdat de destijds veertigjarige SD'er Wilhelm Rudolph een verhouding met zijn vrouw had. Deze vrouw was het gedrag van haar man beu na de vele ruzies en de mishandelingen die ze moest ondergaan. In ieder geval was bij de SD en in verzetskringen bekend dat Rudolph zeer intieme betrekkingen met deze vrouw had. Vast staat dat Rudolph met name 's avonds alleen naar haar adres ging, er buitengewoon goed werd ontvangen en meestal in de vroege uren het huis verliet. Rudolph is de man geweest die destijds het gerucht heeft laten verspreiden dat dr. Brouwer én voor de Engelsen én voor de Duitsers werkte en geen arts was. Als reden voor zijn executie gaf Rudolph op, dat dr. Brouwer geprobeerd had de namen in bezit te krijgen van personen die door de Sicherheitspolizei (Sipo) waren geëxecuteerd. Op de luisterpost van de Leeuwarder illegaliteit bij boekhandelaar Wielenga in de Nieuwe Oosterstaat te Leeuwarden was een telefoontje genoteerd van iemand die zich aandiende bij Rudolph als mevrouw Brouwer. Zij moest hem dringend spreken. De volgende ochtend werd 'Brouwer' gearresteerd. Na de bevrijding in april 1945 werd in zijn woning aan de Fonteinstraat 2 een foto gevonden waarop hij stond afgebeeld in een politie-uniform. Dat hij zich heeft beziggehouden met spionage moet dus niet uitgesloten worden geacht. Hij is begraven zonder grafmonument. Overlijdensakte 185/1945 gemeente Leeuwarden. Zijn broer Theodorus Ducaneaux overleed op 17 maart 1945 in het Duitse concentratiekamp Bergen-Belsen.

Bron: Een Laatste Saluut