Sijtske Bijlsma

Zelfs voordat zij eraan dachten om te gaan onderduiken, hadden Abraham en Johanna Tof uit Heerenveen contact opgenomen met Joop en Teun Overdiep, die het antiek, zilver en serviesgoed en later het slaapkamerameublement van de Tofs in bewaring hadden genomen. - Op 18 augustus 1942 werd Abraham opgeroepen voor deportatie naar Westerbork. Diezelfde dag nog kwam Jan de Jong, die dat ter ore was gekomen, bij hem langs om hulp te bieden. Bijgevolg bracht Jan de Jong Abraham die avond meteen naar Sijtske van der Spoel in Bovenknipe-Meibos (Friesland). - Sijtske van der Spoel, die geboren was in Langezwaag, was weduwe geworden toen zij zwanger was van haar achtste kind. Zij woonde samen met twee van haar zoons, Pieter van 26 en Fedde van circa 40 jaar, die beiden vrijgezel waren, op een kleine boerderij. Rieke, een kleindochter van Sijtske, woonde eveneens bij hen in. Sijtske nam Abraham in huis, hoewel zij het niet breed had en er 600 meter bij haar vandaan twee collaborateurs woonden. In de tussentijd verspreidde Jan de Jong het gerucht dat Abraham zich verdronken had. - Toen een lid van de NSB beslag legde op het huis van de familie Tof moesten Johanna Tof en haar zoon Moritz ook onderduiken. Jan de Jong, Joop en Teun Overdiep en Harm Hofkamp, schoten te hulp. Omdat zij niet meteen een schuiladres konden vinden, mochten ze een aantal dagen ook bij Sijtske logeren. Toen het heel moeilijk bleek te zijn om een veilig onderkomen te vinden voor Johanna, besloot Sijtske dat ze bij haar kon blijven. Voor Moritz, die pas anderhalf jaar oud was, was het echter te gevaarlijk om te blijven. Hij werd tijdelijk ondergebracht bij een joodse familie in Leeuwarden, die Troostwijk heette, tot Jan de Jong hem naar de familie Banga kon brengen. - Eind 1943 kwam onverwacht een buurvrouw bij Sijtske op bezoek die de schaduw van Abraham Tof opmerkte en vroeg of zij een student verborgen hield. De zoons van deze buurvrouw collaboreerden met de Duitsers, zodat de familie Tof uit veiligheidsoverwegingen bij Sijtske weg moest. Met medewerking van Harm Hofkamp zijn zij toen naar Sijtskes dochter Lipkje de Jong-van der Spoel gebracht, die in de Knipe woonde, op maar vier kilometer afstand van Hoogeveen. Er zaten al twee andere joden op dat adres verborgen, dus namen Joop en Teun Overdiep hen enkele dagen later mee naar hun eigen huis in Heerenveen, vlak bij het voormalige woonhuis van de familie Tof. Twee weken voor de bevrijding moesten zij bij de familie Overdiep weg, uit vrees dat de Overdieps opgepakt zouden worden tijdens de golf van razzia's waardoor de buurt werd geteisterd. Zij keerden terug naar Lipkje de Jong en werden op Bevrijdingsdag, 15 april 1945, door de Overdieps naar Heerenveen teruggebracht. -Op 24 november 1983 werden Sijtske van der Spoel-Bijlsma en haar zoons Pieter Albert van der Spoel en Fedde van der Spoel door Yad Vashem erkend als Rechtvaardigen onder de Volkeren.

Bron: Een Laatste Saluut