Jaap Rosen Jacobson

Ook bekend als: Jaap, Eduard Jacob Rosen Jacobson

De Leidse student rechten Eduard Jacob Rosen Jacobson is op 15 september 1916 in Rotterdam geboren als zoon van Jacob Rosen Jacobson (1870-1937), rechter bij de arrondissementsrechtbank te Rotterdam, en Judith Ferares (1886-1942). Jaap heeft een oudere broer, Rob, en twee oudere zussen, Lijs en Pauline. Als hij 14 haar is, verhuizen zijn ouders naar Wassenaar en gaat hij naar het Tweede Stedelijk Gymnasium (vanaf 1946 Maerlant Lyceum). In 1935 gaat hij rechten studeren in Leiden. In 1939 wordt hij voor militaire dienst opgeroepen.

In de meidagen van 1940 dient hij als reserve-officier bij de Luchtdoelartillerie (104e batterij) in Sloterdijk. Na de capitulatie pakt hij zijn studie weer op. Ondanks de sluiting van de universiteit lukt het hem in juli 1941 af te studeren. Begin 1941 moeten Joden opgeven hoeveel 'voljoodse' grootouders zij hebben. De familie Jacobson wil haar Joodse afkomst niet verloochenen en geeft na een lange worsteling vier Joodse grootouders op, maar weigert de Joodse ster te dragen. Ook andere maatregelen tegen Joden worden zo veel mogelijk ontdoken. In het voorjaar van 1942 besluit de familie alsnog een poging te ondernemen om de opgave van het aantal Joodse grootouders op grond van hun Portugese afkomst te laten wijzigen. Tevergeefs echter.

Jaap en zijn oudere broer Rob (1913) besluiten hun oproep voor een werkkamp niet af te wachten. Samen werken zij aan een plan om Nederland te ontvluchten en aan geallieerde zijde aan de oorlog deel te nemen. Ondertussen rijdt Jaap op 22 januari de Elfstedentocht met Henk Wensink, hoewel er voor Joden een reisverbod geldt. Het vriest overdag 23 graden, ze doen er 13 uren over.

Op 7 juli 1942, een week na de arrestatie van hun moeder in Wassenaar, vertrekken ze met Henk Hartog vanuit Wassenaar richting Frankrijk. Onderweg krijgen ze hulp van gidsen, maar in het dorpje Gièvres-sur-Cher gaat het mis: een Duitse douanier krijgt hen in de gaten en ze worden gearresteerd. Reisgenoot Henk Hartog wordt na zijn arrestatie naar het oosten gedeporteerd waar hij in Auschwitz wordt vermoord op 30 april 1943.

In augustus begint hun transport richting Oost-Europa, maar na het passeren van het dorpje Marigny-les-Usages weten Jaap en Rob uit de trein te springen, waarbij zij elkaar uit het oog verliezen. Jaaps arm is bij de sprong uit de kom geschoten. Op advies van boswachter Paul Baudin, die hem verzorgt, houdt hij zich zes dagen schuil in een bos. De verpleegster Andrée Taillardat zorgt ervoor dat zijn arm wordt gezet. Baudin regelt dat Jaap vermomd als spoorwegbeambte via de spoorwegen als verstekeling in een trein mee kan richting het onbezette deel van Frankrijk. In Monte Carlo krijgt hij nieuwe identiteitspapieren en een medische verklaring waaruit blijkt dat hij is afgekeurd voor militaire dienst. Vandaar gaat hij naar Perpignan, waar hij een visum krijgt voor Spanje.

Via Barcelona en Madrid reist hij door naar Cádiz. Daar gaat hij aan boord van de Cabo de Buena Esperanza, die naar Curaçao vaart. Aan boord van een tanker komt hij op 26 november 1943 in Engeland aan. Jaap neemt dienst bij de Prinses Irene Brigade, maar krijgt uiteindelijk een baan in Londen. Zijn broer Rob komt in maart 1944, ruim anderhalf jaar na de sprong uit de trein, aan in Engeland. Zijn moeder werd op transport gezet naar Auschwitz, waar zij op 15 oktober 1942 overleed. Jaap Rosen Jacobson heeft zijn herinneringen aan de oorlog grotendeels in dagboekvorm geschreven. De bundel herinneringen is uitgegeven onder de titel ‘De Sprong, Herinneringen 1940-1945’. 

Bron: Digitaal Monument Engelandvaarders

Jaap Rosen Jacobson (Rotterdam, 15 september 1916 – Wassenaar, 2 januari 2015) was rechter, advocaat en Engelandvaarder. Vanwege zijn Joodse afkomst besloot hij naar Engeland te vluchten. Tijdens zijn vlucht werd hij gearresteerd in Frankrijk, wist vervolgens te ontsnappen en kwam uiteindelijk toch in Engeland aan. Hier trad hij in dienst van de Prinses Irene Brigade.

Bron: Stichting WO2Net | Oorlogsbronnen.nl