Willem Bartelings

Willem Bartelings (Balikpapan, 9 april 1919 - Calgary, 15 juli 2019) was een Nederlandse Engelandvaarder tijdens de bezetting. Na aankomst in Engeland trad hij in dienst bij de Australische luchtmacht in Azië. Na de Tweede Wereldoorlog was hij piloot bij het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) in de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog.

Bron: Stichting WO2Net | Oorlogsbronnen.nl

Willem Bartelings (21, geboren 9 april 1919 in Balikpapan) woont in de Sweelinckstraat 20 in Den Haag en is cadet-vaandrig bij het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger. Na de HBS in Zutphen heeft hij de Koninklijke Militaire Academie in Breda doorlopen en tijdens de inval van het Duitse leger in Nederland was hij als militair actief in Haarlem. Bij zijn demobilisatie ondertekent hij ‘zonder erbij na te denken’ een verklaring waarin hij belooft niets meer tegen de Duitse bezetter te zullen ondernemen. ‘Mijn collega’s deden het allemaal en bovendien kregen wij van onze officieren het advies om te tekenen. Naderhand zag ik in dat dit ook het beste is geweest.’ Als de KMA eind september 1940 wordt gesloten gaat Willem aan de TH Delft werktuigbouwkunde studeren. Samen met de studenten Blomjous en Simons bespiedt hij de Duitsers, de foto’s en tekeningen die ze maken vinden hun weg naar Engeland. Als de TH in januari 1941 wegens aanhoudend verzet van studenten en hoogleraren wordt gesloten, beraamt Willem samen met de fotograaf Arnold Last een plan om naar Engeland te gaan. Ze hebben een kano in de duinen verstopt en pingpongballen gekocht om het drijfvermogen te verhogen. Als ze in september 1941 willen vertrekken, blijkt de kano te zijn verdwenen. Op advies van een vriend van Last, Arthur Thielens, nemen ze een route die via Limburg, België en Frankrijk naar Zwitserland leidt. Maar bij Luik worden ze gearresteerd, waarbij Last weet te ontkomen en Willem voor drie maanden wordt vastgezet in de gevangenis van Luik. Na zijn vrijlating keert hij terug naar huis. Tot maart 1942 volgt hij een navigatiecursus bij de KLM in Den Haag. Die maand onderneemt hij samen met C.H. Teeuwissen (24, ex-luitenant bij het KNIL), weer een poging tot Engelandvaart. Teeuwissen heeft van een vriend bij de PTT een routekaart en adressen voor onderdak gekregen. De adressen leren ze uit het hoofd. Ze nemen de trein naar Breda en dan de bus naar Zundert, waar ze met hulp van twee douaniers de Belgische grens passeren. Bij Wuustwezel nemen ze de tram naar Antwerpen en dan de trein naar Brussel en Heer-Agrimont. Daar ontmoeten ze Buuk Pahud de Mortanges, Max Comfurius (cadet-sergeant bij de infanterie van het KNIL) en Herman van Aarem, die eveneens op weg zijn naar Engeland. Ze overnachten in een café en worden de volgende dag door de zoon van de cafébaas de Franse grens over geholpen. In Givet ontmoeten ze volgens plan de gids ‘Alphonse’, die hen helpt aan voedsel, treinkaartjes en Franse francs. Per trein bereiken ze Épinal en vervolgens in een goederentrein, verstopt achter zakken meel, Dijon. Bij Bourg moeten ze op een trein wachten die hen de demarcatielijn over kan brengen. Van Aarem en Pahud de Mortanges willen daar niet op wachten en vertrekken eerder. Beiden worden korte tijd later gearresteerd en op 19 maart 1942 bij Besançon gefusilleerd. Per trein bereiken Willem, Max en Teeuwissen Lyon. Daar helpen honorair consul Maurice Jacquet en de Nederlands-Joods tapijthandelaar Sally Noach hen aan eten, onderdak, valse papieren en een treinkaartje naar Toulouse. In het opvanghuis Château de Larade treffen ze de Engelandvaarders Loet Kist, Gijs de Jong, Hans Knoop en Robbie Wijting. Op 11 april 1942 neemt Willem samen met Hans Knoop de bus naar Laroque. Daar lopen ze de Pyreneeën in, waarbij ze zo weinig mogelijk gebruik maken van wegen. Na acht dagen bereiken ze Barcelona. In een café ontmoeten ze een Frans sprekende schoenpoetser bij wie ze 14 dagen mogen overnachten. Het Engelse consulaat aldaar helpt hen aan geld, chocolade en een manier om via Gibraltar in een Engels troepentransportschip naar Engeland te reizen. ‘Wij hebben moeten beloven aan niemand te vertellen hoe dit in zijn werk is gegaan’, aldus Willem tijdens zijn verhoor na aankomst in Engeland. Na een verblijf van twee maanden bij de Nederlandse consul Albert de Voogd in Sevilla vertrekken Willem en Hans in juli 1942 vanuit Gibraltar naar Engeland. Daar komen ze op 21 juli aan. Beide jongens krijgen het Kruis van Verdienste wegens het 'voorbereiden en uitvoeren plan tot ontsnapping uit bezet Nederland en na vele moeilijkheden Engeland bereikt'. In Londen noteert ondervrager A. Wolters over Willem: ‘Maakt een stugge en niet erg open indruk. Lijkt enigszins sloom. Politiek zeer zeker betrouwbaar.’ Koningin Wilhelmina voorkomt dat Bartelings en Knoop naar Suriname worden gestuurd. Ze willen liever vlieger worden en krijgen een vliegersopleiding aan de Royal Netherlands Military Flying School in Jackson, Mississippi. Daarna worden ze naar Australië gestuurd om bij de net opgerichte 120 squadron RAAF te Merauke te dienen. Bartelings wordt daar ‘Bob’ genoemd. Hij wordt hoofd van de opleidingsschool van het 120 squadron. In Canberra ontmoet hij zijn toekomstige echtgenote. Na 1945 gaat het 120 squadron in verband met de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog naar Soerabaja en worden Knoop en Bartelings ingedeeld bij 121 squadron ML-KNIL. Daar vliegen ze met nieuwe P-51 Mustangs. Terug in Nederland vliegt Bartelings met F-84 straaljagers en wordt hij squadroncommandant. Na enkele jaren verlaat hij de dienst. Hij gaat wonen in de Theresiastraat in Den Haag en geeft nog 7 jaar natuurkundeles op het Aloysius College. Daarna emigreert hij naar Alberta, Canada. Hij overlijdt op 15 juli 2019, enkele maanden na de viering van zijn 100-ste verjaardag en het overlijden van zijn broer Charles. Willem Bartelings is ereburger van Calgary, waar hij de laatste jaren woonde.

Bron: Digitaal Monument Engelandvaarders