Aart van den Ende

ENDE van den (Aart), geboren te Rotterdam op 29 april 1904. Hij is in 1928 getrouwd en woont in 1944 met zijn vrouw in de Rotterdamse wijk Bloemhof, op het adres Heerjansweg 82. Wanneer op 10 november 1944 daar de razzia plaatsvindt is Aart 40 jaar en schrijfmachine-monteur. Langs welke route hij is weggevoerd is niet bekend. In november 1944 verblijft hij in de Van Heutszkazerne in Kampen. Net wanneer het middageten wordt bezorgd, moeten de mannen de kazerne verlaten om in een trein te worden gestouwd. Wat volgt is een reis vol verschrikkingen: dagen en nachten lang opgesloten in treincoupés, zonder eten en drinken en aangevallen door Engelse jagers. Wanneer de mannen na 100 uur ‘s nachts in Bocholt de trein mogen verlaten zijn zij geradbraakt, doodmoe en hebben dikke voeten of benen. In die conditie moeten zij, opgejaagd door schreeuwende en schietende Duitsers, in het stikdonker in het gelid marcheren naar hun onderkomens in Suderwick. Daar doen een verbouwde boerenschuur en een café dienst als de Lagers Terstegge en Stolte. Als een van de oudsten verblijft Aart in Terstegge. De werkzaamheden bestaan uit het graven van schansen. Begin december 1944 wordt Aart ziek, hij krijgt een aanhoudende hoge koorts, veroorzaakt door een behoorlijke longontsteking. Hij moet naar Dinxperlo worden gebracht, maar dan dient de draadversperring als hindernis genomen te worden. Volgens afspraak komt dokter Smit met enkele helpers naar de draadversperring; met dikke bomen krikken ze die op en schuiven een baar onder het draad door. Aan de kant van Terstegge wordt Aart daarop gelegd en zo schuift men hem naar Nederlands grondgebied. Dokter Smit neemt Aart in zijn huis op en op 6 januari 1945 arriveert deze weer gezond in Rotterdam.

Bron: Stadsarchief Rotterdam