Jan Kaptein

KAPTEIN (Jan), geboren te Rotterdam op 14 juni 1927. Hij woont in 1944 met zijn ouders en zus in de Rotterdamse wijk Carnisse, op het adres Carnisselaan 42b. Bij de razzia van 10 november 1944 wordt Jan opgepakt, hij is dan 17 jaar. Niet meegaan, komt niet in hem op. Van huis uit heeft Jan meegekregen om zich aan regels te houden en bovendien brengt het uitgereikte “Bevel” hem uit zijn evenwicht. Tegen het middaguur moet hij naar de in aanbouw zijnde RET-remise aan de Sluisjesdijk, die dienstdoet als verzamelplek voor opgepakte mannen. Daar wordt zijn persoonsbewijs in beslag genomen. Wanneer het ’s avonds donker is, moeten de verzamelde mannen lopend naar het Poortgebouw aan de Stieltjesstraat. In de Koningshaven liggen de binnenvaartschepen klaar. Jan wordt in de “Baden 120” gestouwd. Het ruim is donker en smerig van de kolenresten. Met sleepboten worden de rijnaken via Amsterdam en het IJsselmeer naar Kampen geloodst. Daar worden de mannen ontscheept en Jan moet met een groep lotgenoten, in de winterse kou, lopend naar Kamp Wezep, een mars van drie à vier uur. De burgers zorgen goed voor de mannen met eten en drinken. Na zo’n tien dagen wordt Jan met zo’n 30 mannen ondergebracht in theater de Buitensociëteit in Zwolle, vlakbij het treinstation. Daar ziet hij dat mannen bij elkaar luizen dooddrukken. De mannen moeten het station schoonhouden en opruimen. Zij hebben enige vrijheid en mogen zelf een slaapplaats regelen bij omwonenden. Zo komt Jan terecht bij een kruidenier. Maar al snel moet hij in quarantaine in een school, hij heeft schurft opgelopen. Na enige tijd moeten de mannen ’s nachts met de trein naar Arnhem en dan lopend naar Wageningen, waar zij worden ondergebracht in gebouwen van de Landbouwhogeschool, bewaakt door soldaten op leeftijd. Het werk bestaat uit het sjouwen van bagage voor die oudere soldaten, waaronder de kerstpakketten. De hongerige mannen, onder wie Jan, drukken wat eten uit die pakketten achterover en daarvoor worden zij gestraft. Van twaalf schuldig bevonden mannen wordt het etensrantsoen gehalveerd en ze moeten ook het verblijf van Duitse soldaten in Renkum schoonhouden. Daar krijgen zij restjes van eten, waardoor de straf minder zwaar uitvalt. Later moeten de mannen loopgraven spitten op de Grebbenberg en bij de Wageningse Berg. Dat is zwaar werk, vooral omdat de grond bevroren is. In april moeten Jan en de andere mannen lopend naar de Achterhoek. In de buurt van Groenlo laat Jan zich door een man overtuigen en houdt zich schuil op de zolder van een synagoge. Na een paar dagen neemt hij een kijkje in het dorp. Hij krijgt de schrik van zijn leven, wanneer grote Duitser schreeuwt wat hij hier doet. Maar in plaats dat hij bij die Duitser moet komen, wordt hij weggestuurd. Met een Utrechtenaar loopt Jan naar huis, onderweg krijgen ze af en toe wat te eten van boeren. Vanaf Utrecht moet Jan alleen verder en in Gouda krijgt hij een lift van geallieerden met een legervrachtwagen. Zo komt hij op een zondagmiddag thuis. Het weerzien met zijn ouders en zus is overweldigend. Na de oorlog trouwt hij en wordt hij vader. Zijn vrouw overlijdt op jonge leeftijd. Op 22 juli 2020 overlijdt Jan in Rotterdam, 93 jaar oud.

Bron: Stadsarchief Rotterdam