Bernardus (Bernard) de Graaf

GRAAF de (Bernardus, roepnaam Bernard), geboren te Rotterdam op 21 juli 1923. Hij woont met zijn moeder in Rotterdam-Vreewijk, op het adres Vonder 26. Zijn vader (1896) is al voor de razzia weggevoerd naar Duitsland en zijn oudere zus is kort voor de oorlog getrouwd. Bernardus heeft verschillende baantjes, waaronder gasfitter bij het Gasbedrijf. Wanneer op 10 november 1944 de razzia plaatsvindt is Bernard 21 jaar oud. Hij wordt naar het Feijenoord stadion gebracht waar hij zijn muts moet afnemen uit respect voor Duitse officieren. Om dat te voorkomen stopt hij zijn muts in zijn binnenzak. Met een rijnaak wordt hij naar Amsterdam gebracht en vandaar naar Kampen. Onderweg hoort hij allerlei praatjes als: 'Het front nadert en ze gebruiken ons als schild...'. Het beangstigt hem. Halverwege de treinreis naar Groningen wordt er geschoten en op het station worden lichamen weggedragen. In Emden moeten Bernard en zijn lotgenoten puin bikken. Vanwege het slechte eten gaat Bernard bedelen in de omgeving. Met de trein richting Lehr worden wagons in brand geschoten en gaan ze te voet verder. 's Avonds blijkt de bewaking verdwenen te zijn en Bernard gaat met een groepje weer terug richting Groningen. Na een uiterst gevaarlijke tocht arriveert hij in Rotterdam waar hij een uitgebrande Laurenskerk ziet, iets dat wat hem diep raakt. Later bewoont Bernard een appartement recht tegenover de gerestaureerde kerk, precies op de plek waar hij vroeger werkte.

Bron: Stadsarchief Rotterdam