L. Klatser

Leo Klatser is op 1 september 1916 in Amsterdam geboren. Zijn vader Meijer Jacob Klatser is een Joodse diamantbewerker, hij wordt Louis genoemd en zijn moeder Antonia Johanna Janssen is een katholieke strijkster. In 1920 krijgt hij een zusje, Nora, maar bij de geboorte van het volgende kindje in 1934 overlijden moeder en kind. Leo werkt voor een verzekeringsbedrijf en volgt de handelsavondschool; hij wordt werkeloos en wordt lid van de Communistische Partij Holland. Voordat de oorlog in Nederland uitbreekt, heeft hij al veel meegemaakt. Hij is gefascineerd door Spanje, waar in 1934 de mijnwerkers in Asturië staken en in 1936 de burgeroorlog uitbreekt. Hij wil naar Spanje gaan, en vertrekt in mei 1937 samen met Theo Gerritsen en Jan Vroom, alle drie lid van de CPN, via Parijs, Lyon en Marseille naar Spanje om deel te nemen aan de strijd tegen de fascisten. Ze krijgen in Albaceta zijn militaire opleiding. Dan wordt hij als fotograaf gedetacheerd bij het militaire hoofdkwartier om strategische posities en objecten fotograferen. Leo verlaat Spanje op 19 januari 1939 via Barcelona en komt terecht in het vluchtelingenkamp op het strand van Argeles in Frankrijk. Daar belandt hij ziek in het Militaire Hospitaal. Hij keert per trein terug naar Amsterdam, waar hij op 10 maart 1939 aankomt om in een ziekenhuis verder te herstellen. Bij terugkeer in Nederland is hij statenloos. Dat verhindert hem niet om actief te zijn in het verzet. Na een korte gevangenschap op de Weteringschans in Amsterdam en de februaristaking in 1941 duikt hij onder in een Brabants klooster in afwachting van opdrachten voor de ondergrondse. Hij krijgt opdracht naar Brussel te gaan en daarna naar Engeland. In Toulouse gaat het mis. Hij wordt op 31 januari 1943 gearresteerd en naar het doorgangskamp Royallieu bij Compiègne gebracht. Op 14 december 1943 wordt hij met ruim 900 medegevangenen in een trein gepropt die hen naar Buchenwald brengt. Op 11 april 1945 wordt hij bevrijd. Hij gaat terug naar Nederland, maakt de juli-bijeenkomst van de CPN mee en gaat vervolgens naar Parijs, waar hij tot 1949 werkt voor de War Crimes Investigation Commission, die oorlogsmisdadigers opspoort. Zijn staatsburgerschap krijgt hij in 1948 terug, als er een wet wordt aangenomen waarbij minderjarigen die in vreemde krijgsdienst zijn gegaan, het staatsburgerschap teruggeven wordt. Hij is getrouwd met Giny Oedekerk, en heeft aan de Stadionweg 20 in Amsterdam gewoond. Hij heeft 1 kind.

Bron: Digitaal Monument Engelandvaarders

Leo Klatser, vernoemd naar Leo Tolstoj, was de zoon van een joodse vader en een rooms-katholieke moeder. Hij groeide op zonder religieuze praktijk en verloor zijn moeder in 1934. Na een korte kantoorperiode werd hij op zijn zestiende leerling-journalist bij De Tribune en sloot zich in 1934 aan bij de Communistische Partij Nederland (CPN). In mei 1937 vertrok hij als vrijwilliger naar de Spaanse Burgeroorlog, waar hij aanvankelijk frontsoldaat was bij de XIe Internationale Brigade, maar al snel werd overgeplaatst naar Albacete om als fotograaf te werken. Hoewel hij trots was op zijn werk en contacten, zoals met politiek commissaris Janrik van Gilse, werd hij door de Komintern als onbetrouwbaar beschouwd, mede vanwege zijn vriendschap met de gedemoraliseerde Jef Last. Na de val van de Republiek verliet Klatser Spanje in januari 1939 en belandde in een vluchtelingenkamp in Frankrijk. Kort daarna keerde hij ziek terug naar Amsterdam. Ondanks zijn statenloosheid was hij actief in het Nederlandse verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog en zou hij betrokken zijn geweest bij de spionagegroep Die Rote Kapelle. Na arrestatie in Frankrijk werd hij in december 1943 als politieke gevangene naar concentratiekamp Buchenwald gestuurd, waar hij de oorlog overleefde. Na de oorlog had Klatser moeite zijn plek te vinden. Hij werd in 1948 uit de CPN gezet, maar keerde in de jaren tachtig terug als voorvechter van destalinisatie. Hij was veelzijdig: fotograaf, schrijver, dichter en later televisieredacteur. Zijn roman over Stalin tijdens de oorlog, Apekop, werd aanvankelijk genegeerd. Zijn belangstelling voor Spanje bleef groot; hij bezocht het land regelmatig en sprak bij herdenkingen van de Spaanse Burgeroorlog. Tevens werkte hij jarenlang voor de DDR-geheime dienst, wat leidde tot intensieve observatie door de Nederlandse Binnenlandse Veiligheidsdienst. Klatser overleed als een complex figuur, actief in politiek, cultuur en internationale betrekkingen.

Bron: IISG | Nederlandse vrijwilligers in de Spaanse Burgeroorlog (tekst ingekort met behulp van AI)